Negatief zelfbeeld


Wat is een zelfbeeld?

Wij mensen hebben vaak een bepaald beeld van anderen. Zeker over iemand die je goed kent, kan je zeggen dat diegene intelligent is, mooi of juist tamelijk dom, enz. Ook van jezelf heb je een beeld, al ben je je hiervan vaak niet bewust. Je zelfbeeld (het woord zegt het al: een beeld van jezelf hebben) speelt een belangrijke rol in je gedrag en hoe je je opstelt. Wie zichzelf saai vindt zal niet snel op de voorgrond treden en iemand die zichzelf dom vindt zal niet snel aan een opleiding beginnen. Kortom, hoe je over jezelf denkt bepaald in grote mate je doen en laten. Je doen en laten zijn ook weer van invloed op je zelfbeeld, zo ontstaat een vicieuze cirkel.

negatief-zelfbeeld

Omdat het zelfbeeld zo bepalend is voor wat wij doen en laten, is het erg belangrijk om te weten of ons zelfbeeld klopt. Het zou zonde van de verloren kansen zijn wanneer we bijv. dommer doen dan we zijn, terwijl we dat in feite niet zijn. Ook jezelf overschatten kan verkeerd uitpakken. We zouden dan bijvoorbeeld taken op ons nemen die we niet aan kunnen en daarvan zouden we waarschijnlijk niet erg gelukkig worden.

 

Het zelfbeeld vormt zich in de loop van je leven. Het is dus wat je over jezelf “weet” zoals je talenten, capaciteiten en ook je zwaktes. Aan de andere kant is het ook hoe je jezelf beoordeelt als persoon, je eigenwaarde. Met je eigenwaarde, ook wel zelfwaardering, stel je vast wie je bent en of je daar tevreden mee bent. Door een lage zelfwaardering ga je je minder waard voelen dan de mensen om je heen waardoor je minderwaardigheidsgevoelens ontwikkelt.

 

Hoe ontstaan een negatief zelfbeeld

Hoe je een negatief zelfbeeld ontwikkelt is niet altijd duidelijk. Als je terugkijkt naar je verleden kan je soms een aantal gebeurtenissen benoemen die van invloed zijn, maar soms is het ook niet zo duidelijk. In je levensloop zijn er een aantal factoren die mogelijk een rol hebben gespeeld. Meestal is er sprake van verschillende combinaties van factoren zoals aanleg, het gezin, de omgeving, normen en waarden maar ook overlevingsstrategieën die je hebt geleerd.

 

Een zelfbeeld zit uiteindelijk in je hoofd. Allerlei ervaringen die je hebt opgedaan, en je beoordeling daarover slaan zich uiteindelijk op in je geheugen. Als het veel negatieve ervaringen en/of beoordelingen zijn, creëer je een negatief zelfbeeld. In de cognitieve therapie wordt dit een basisschema genoemd. Dit betekent dat het schema star en onflexibel is. Allerlei ervaringen die je opdoet, worden gefilterd door dit schema. Het schema laat deze nieuwe informatie door als het klopt met het schema (je maakt een fout en denkt: ik kan ook niets). Als de nieuwe informatie het schema tegenspreekt (je krijgt een compliment) dan kan het schema deze alsnog vervormen zodat het alsnog klopt (hij wil wat van me).

 

Gevolgen van een negatief zelfbeeld

De gevolgen van een negatief zelfbeeld zijn groot. Een negatief zelfbeeld draag je altijd bij je. Je bent je er meestal niet van bewust, maar het doet zijn werk wel. Somberheid, jezelf terugtrekken, niet voor jezelf opkomen, vermijden van emoties of minder ondernemen zijn bekende gevolgen van een negatief zelfbeeld.

 

Behandeling van negatief zelfbeeld

In de behandeling van een negatief zelfbeeld worden verschillende elementen uit de cognitieve therapie toegepast. Het doel is een realistisch zelfbeeld te ontwikkelen. Niet positiever dan gepast is en niet negatiever dan noodzakelijk is. Hoe beter we weten wat we kunnen en wat we niet kunnen, wat we waard zijn en wat we niet waard zijn, des te beter kunnen we ons leven inrichten naar onze vermogens.